تصور کنید در حال رکاب‌زدن در یک شیب تند یا یک مسیر صاف لذت‌بخش هستید؛ می‌خواهید دنده را عوض کنید تا سرعت یا گشتاور مناسبی بگیرید، اما ناگهان با صدای «تق‌تق» اعصاب‌خردکن زنجیر روبرو می‌شوید! یا بدتر از آن، دنده کلاً جا نمی‌افتد، زنجیر گیر می‌کند یا یک‌باره چند دنده می‌پرد. در این صورت تنظیم دنده دوچرخه اهمیت خود را بیش از پیش نشان می دهد.
بد جا رفتن یا درست عوض نشدن دنده دوچرخه، از آن دست مشکلاتی است که دیر یا زود سراغ هر دوچرخه‌سواری می‌آید. خبر خوب این است که در اکثر مواقع، نیازی نیست دوچرخه را روی دوش بگذارید و راهی تعمیرگاه شوید! سیستم دنده دوچرخه یک مکانیسم مکانیکی و بسیار منطقی دارد؛ اگر سازوکار آن را بشناسید، پیدا کردن علت گیر کردن یا بد جا رفتن دنده کار چندان پیچیده‌ای نخواهد بود.
در این راهنمای کامل از دوچرخونه، می‌خواهیم به زبان ساده و گام‌به‌گام بررسی کنیم که چرا دنده دوچرخه‌تان تنظیم نیست، رایج‌ترین دلایل بد عوض شدن دنده چیست و چطور می‌توانید خودتان مثل یک تعمیرکار حرفه‌ای، مشکل را عیب‌یابی و برطرف کنید.
یکی از رایج‌ترین دلایل بد جا رفتن دنده در سیستم‌های دنده کابلی، تنظیم نبودن کشش سیم دنده است. سیم دنده حرکت دسته‌دنده (Shifter) را به شانژمان (Rear Derailleur) منتقل می‌کند. اگر کشش مؤثر سیم بیش از حد کم یا زیاد باشد، شانژمان ممکن است نتواند زنجیر را دقیقاً در موقعیت موردنظر روی کاست قرار دهد.
اگر کشش سیم بیش از حد کم باشد، ممکن است:
اگر کشش سیم بیش از حد زیاد باشد، ممکن است:
نکته: در سیستم دنده عقب معمولی، خودروی بزرگ‌تر باعث می‌شود دنده سبک‌تر شود و برای سربالایی و گشتاور بیشتر مناسب است. خودروی کوچک‌تر دنده سنگین‌تر ایجاد می‌کند و معمولاً برای سرعت بالاتر استفاده می‌شود.
در دوچرخه‌های نو، کابل و روکش ممکن است پس از مدتی استفاده در محل خود جا بیفتند و بنشینند. همچنین تغییرات جزئی در نحوه قرارگیری کابل، روکش و اتصالات می‌تواند کشش مؤثر کابل را تغییر دهد.
به همین دلیل، ممکن است یک سیستم دنده پس از مدتی استفاده به یک تنظیم جزئی نیاز داشته باشد. این موضوع لزوماً به معنی «کش آمدن واقعی» کابل فولادی نیست.
در بسیاری از سیستم‌های دنده کابلی، روی دسته‌دنده یا شانژمان یک پیچ استوانه‌ای به نام Barrel Adjuster وجود دارد. این پیچ برای ایجاد تغییرات جزئی در کشش مؤثر کابل استفاده می‌شود.
قبل از تنظیم، بهتر است سیستم دنده را در شرایطی قرار دهید که بتوانید عملکرد آن را به‌وضوح بررسی کنید و سپس تنظیم را در مقادیر کوچک انجام دهید.
پس از هر تغییر کوچک، تعویض دنده را دوباره بررسی کنید. از چرخاندن مقدار زیادی Barrel Adjuster در یک مرحله خودداری کنید.
Barrel Adjuster برای اصلاحات جزئی طراحی شده است و نباید از آن برای جبران مشکلات مکانیکی دیگر استفاده کرد.
اگر برای تنظیم صحیح مجبور هستید Barrel Adjuster را بیش از حد بچرخانید، یا دنده‌ها پس از مدت کوتاهی دوباره از تنظیم خارج می‌شوند، بهتر است موارد زیر را بررسی کنید:
نکته مهم: تنظیم کشش کابل فقط زمانی می‌تواند مشکل را برطرف کند که سایر اجزای اصلی سیستم دنده در وضعیت صحیح باشند.
کثیفی شدید زنجیر، کاست و سایر اجزای سیستم انتقال نیرو می‌تواند عملکرد دوچرخه را تحت تأثیر قرار دهد. تجمع گل، گردوغبار و روغن آلوده باعث افزایش اصطکاک و ایجاد صدای بیشتر می‌شود و در شرایط شدیدتر می‌تواند حرکت صحیح زنجیر روی دندانه‌ها را نیز مختل کند.
با این حال، باید بین کثیف بودن زنجیر و فرسوده بودن زنجیر تفاوت قائل شد. تمیز کردن یک زنجیر فرسوده، میزان فرسودگی آن را برطرف نمی‌کند.
اگر زنجیر و کاست مقدار زیادی آلودگی جمع کرده باشند، ممکن است علائمی مانند موارد زیر مشاهده شود:
در چنین شرایطی، ابتدا سیستم انتقال نیرو را به‌درستی تمیز کنید و سپس زنجیر را با روغن مناسب روان‌کاری کنید.
برای تمیز کردن زنجیر می‌توان از روش و محصول مناسب با شرایط دوچرخه استفاده کرد. پس از پاک کردن آلودگی، اجازه دهید زنجیر در صورت نیاز خشک شود و سپس روغن مخصوص زنجیر دوچرخه (Chain Lube) را روی آن اعمال کنید.
روغن‌کاری بیش از حد نیز مناسب نیست. مقدار زیاد روغن می‌تواند گردوغبار و ذرات آلودگی را به خود جذب کند و در نتیجه باعث ایجاد یک لایه آلوده روی زنجیر و اجزای انتقال نیرو شود.
پس از روغن‌کاری، بهتر است روغن اضافی سطح بیرونی زنجیر را با یک پارچه تمیز پاک کنید. هدف این است که سطوح داخلی و نقاط تماس زنجیر به اندازه کافی روان‌کاری شوند، نه اینکه سطح زنجیر کاملاً خیس از روغن باقی بماند.
محصول WD-40 Original برای کاربردهایی مانند جابه‌جایی رطوبت، تمیزکاری و روان‌کاری سبک طراحی شده است، اما نباید آن را جایگزین روغن مخصوص زنجیر دوچرخه در نظر گرفت.
اگر از WD-40 Original یا یک محصول تمیزکننده برای پاک کردن زنجیر استفاده می‌کنید، پس از تمیزکاری و آماده شدن زنجیر، از Chain Lube مناسب استفاده کنید تا زنجیر برای استفاده طولانی‌مدت روان‌کاری مناسبی داشته باشد.
همچنین محصولات مختلف WD-40 عملکرد یکسانی ندارند؛ بنابراین نباید صرفاً بر اساس نام برند، همه محصولات آن را یکسان فرض کرد. برای انتخاب محصول مناسب، کاربرد درج‌شده روی بسته‌بندی را بررسی کنید.
انتخاب روغن زنجیر به شرایط استفاده بستگی دارد.
روغن‌های مخصوص شرایط خشک (Dry Lube) معمولاً برای شرایط خشک و کم‌گردوغبار مناسب‌تر هستند و معمولاً آلودگی کمتری جذب می‌کنند، اما ممکن است در شرایط مرطوب دوام کمتری داشته باشند.
روغن‌های مخصوص شرایط مرطوب (Wet Lube) برای شرایط بارانی یا مرطوب طراحی شده‌اند و معمولاً ماندگاری بیشتری در حضور آب دارند، اما در محیط‌های خشک و خاکی می‌توانند آلودگی بیشتری جذب کنند.
بنابراین بهترین انتخاب به محیط و شرایط استفاده از دوچرخه بستگی دارد.
نه همیشه.
اگر مشکل صرفاً به دلیل آلودگی شدید باشد، تمیزکاری و روغن‌کاری مناسب می‌تواند عملکرد سیستم را بهتر کند. اما اگر مشکل از کشش کابل، اصطکاک کابل و روکش، تنظیم شانژمان، خم شدن گوشواره یا فرسودگی زنجیر و کاست باشد، تمیز کردن و روغن‌کاری به‌تنهایی مشکل را برطرف نمی‌کند.
بنابراین اگر پس از تمیزکاری و روغن‌کاری مناسب، تعویض دنده همچنان نامنظم است، به سراغ سایر عوامل عیب‌یابی بروید و صرفاً روغن بیشتری اضافه نکنید.
گوشواره شانژمان قطعه‌ای است که شانژمان عقب را به فریم متصل می‌کند. این قطعه در بسیاری از دوچرخه‌ها طوری طراحی شده است که در صورت وارد شدن ضربه، به‌جای آسیب دیدن فریم، خودش خم شود یا در موارد شدیدتر آسیب ببیند.
حتی مقدار نسبتاً کمی تغییر در موقعیت گوشواره می‌تواند باعث شود شانژمان دیگر به‌صورت دقیق و موازی با کاست حرکت نکند. در نتیجه، ممکن است بعضی دنده‌ها درست عمل کنند اما تعویض دنده در بخش دیگری از کاست نامنظم باشد.
اگر یکی از شرایط زیر وجود دارد، گوشواره شانژمان باید بررسی شود:
اگر مشکل بلافاصله پس از ضربه ایجاد شده باشد، احتمال آسیب مکانیکی باید جدی‌تر بررسی شود.
خیر.
تنظیم کابل یا چرخاندن Barrel Adjuster فقط کشش مؤثر کابل را تغییر می‌دهد و نمی‌تواند موقعیت مکانیکی یک گوشواره خم‌شده را اصلاح کند.
به همین دلیل، اگر گوشواره از راستای صحیح خارج شده باشد، ممکن است با تنظیم کابل بتوان یک قسمت از کاست را بهتر کرد، اما بخش دیگری همچنان درست کار نکند. ادامه دادن تنظیم کابل در این شرایط معمولاً راه‌حل واقعی مشکل نیست.
این دو مشکل را نباید با یکدیگر اشتباه گرفت.
گوشواره شانژمان (Hanger) قطعه‌ای است که شانژمان را به فریم متصل می‌کند و ممکن است در اثر ضربه خم شود.
خود شانژمان (Rear Derailleur) نیز ممکن است در اثر برخورد با مانع، زمین‌خوردن یا فشار زیاد آسیب ببیند. در این حالت ممکن است cage، بدنه یا سایر قسمت‌های مکانیکی آن تغییر شکل پیدا کنند.
بنابراین اگر دوچرخه ضربه خورده است، فقط گوشواره را بررسی نکنید؛ خود شانژمان و cage آن نیز باید از نظر آسیب مکانیکی بررسی شوند.
بررسی ظاهری می‌تواند سرنخ اولیه بدهد، اما تشخیص دقیق هم‌راستایی گوشواره همیشه فقط با نگاه کردن از پشت دوچرخه امکان‌پذیر نیست.
برای بررسی دقیق، تعمیرکار می‌تواند از ابزار اندازه‌گیری و تنظیم هم‌راستایی گوشواره شانژمان (Derailleur Hanger Alignment Gauge) استفاده کند. این ابزار مشخص می‌کند که گوشواره نسبت به محور چرخ و صفحه کاست در موقعیت صحیح قرار دارد یا خیر.
اگر گوشواره قابل تنظیم و اصلاح باشد، باید مطابق دستورالعمل سازنده و با ابزار مناسب تنظیم شود. در بعضی فریم‌ها یا طراحی‌ها نیز ممکن است تعویض گوشواره راهکار مناسب‌تری باشد.
در صورت خم شدن شدید، ترک‌خوردگی، آسیب رزوه‌ها یا سایر آسیب‌های ساختاری، ممکن است گوشواره نیاز به تعویض داشته باشد.
همچنین در بعضی دوچرخه‌ها از گوشواره‌های قابل تعویض استفاده می‌شود و در صورت آسیب، تعویض آن نسبت به تلاش برای اصلاح قطعه آسیب‌دیده راهکار مناسب‌تری است.
اگر گوشواره ترک خورده یا آسیب ساختاری دارد، از دوچرخه‌سواری با آن خودداری کنید تا وضعیت قطعه بررسی شود.
اگر مشکل تعویض دنده بعد از یک ضربه ایجاد شده است، قبل از دستکاری پیچ‌های H و L یا تنظیم مکرر کشش کابل، ابتدا احتمال کج شدن گوشواره و آسیب دیدن شانژمان را بررسی کنید.
یک سیستم دنده زمانی می‌تواند به‌درستی تنظیم شود که قطعات مکانیکی اصلی آن در وضعیت صحیح قرار داشته باشند.
کابل و روکش دنده وظیفه دارند حرکت دسته‌دنده را به شانژمان منتقل کنند. اگر کابل درون روکش آزادانه حرکت نکند، زنگ‌زده باشد، آسیب دیده باشد یا روکش آن فرسوده شده باشد، شانژمان ممکن است دقیقاً مطابق حرکت دسته‌دنده جابه‌جا نشود.
در نتیجه، حتی اگر خود شانژمان سالم و تنظیمات آن صحیح باشند، تعویض دنده می‌تواند کند، نامنظم یا ناقص شود.
اصطلاح Cable Stretch یا «کش آمدن سیم دنده» بین دوچرخه‌سواران بسیار رایج است، اما کابل فولادی معمولاً به آن معنای ساده‌ای که تصور می‌شود کش نمی‌آید.
در یک سیستم جدید، ممکن است کابل و روکش پس از مدتی استفاده در محل خود جا بیفتند و بنشینند. همچنین تغییرات جزئی در نحوه قرارگیری کابل، روکش و اتصالات می‌تواند کشش مؤثر کابل را تغییر دهد.
نتیجه این است که شانژمان دیگر دقیقاً در همان موقعیتی قرار نمی‌گیرد که در ابتدای تنظیم داشته است. به همین دلیل، یک دوچرخه نو ممکن است پس از مدتی استفاده به یک تنظیم جزئی کابل نیاز داشته باشد.
اگر یکی از علائم زیر را مشاهده می‌کنید، کابل و روکش دنده را بررسی کنید:
ابتدا مسیر کابل را از دسته‌دنده تا شانژمان بررسی کنید. به دنبال خم‌های شدید، له‌شدگی، ترک‌خوردگی یا جدا شدن روکش از محل اتصال‌ها باشید.
سپس عملکرد کابل را بررسی کنید. هنگامی که دسته‌دنده را حرکت می‌دهید، کابل باید بدون گیرکردن و با مقاومت غیرعادی حرکت کند.
اگر در بخشی از مسیر احساس می‌کنید کابل گیر می‌کند یا حرکت آن بسیار سخت‌تر از حد معمول است، ممکن است مشکل از خود کابل، روکش یا آلودگی و خوردگی داخل سیستم باشد.
در سیستم‌هایی که کابل‌کشی داخلی دارند، بررسی و تعویض کابل ممکن است به روش یا ابزار خاصی نیاز داشته باشد. در این موارد، دستورالعمل سازنده را ملاک قرار دهید.
در مورد روغن‌کاری کابل نمی‌توان یک دستور واحد برای تمام سیستم‌ها ارائه کرد.
برخی سیستم‌های کابل و روکش برای کارکرد مناسب به روغن‌کاری داخلی نیاز ندارند و روکش‌های مدرن ممکن است دارای سطح داخلی کم‌اصطکاک باشند. در چنین سیستم‌هایی، اضافه کردن روغن لزوماً عملکرد را بهتر نمی‌کند و ممکن است باعث جذب آلودگی شود.
اگر کابل یا روکش دچار اصطکاک قابل‌توجه، خوردگی یا آسیب شده است، تعویض کابل و روکش معمولاً راهکار مطمئن‌تری از روغن‌کاری آن‌هاست. در صورت امکان، دستورالعمل سازنده کابل و روکش مورد استفاده را بررسی کنید.
پیچ Barrel Adjuster برای ایجاد تغییرات جزئی در کشش مؤثر کابل استفاده می‌شود.
اگر دنده‌ها کمی از تنظیم خارج شده باشند، می‌توان با تغییر جزئی موقعیت Barrel Adjuster، کشش کابل را اصلاح کرد. با این حال، این قطعه برای جبران یک کابل زنگ‌زده، روکش آسیب‌دیده یا مشکل مکانیکی شانژمان طراحی نشده است.
اگر برای درست شدن تعویض دنده مجبور هستید Barrel Adjuster را بیش از حد بچرخانید، بهتر است به جای ادامه تنظیم، علت اصلی را بررسی کنید.
تعویض کابل و روکش باید بر اساس وضعیت و عملکرد آن‌ها انجام شود، نه صرفاً بر اساس یک بازه زمانی ثابت.
در موارد زیر تعویض آن‌ها منطقی است:
استفاده زیاد در شرایط بارانی، گل‌آلود یا بسیار آلوده می‌تواند فرسودگی کابل و روکش را سریع‌تر کند؛ بنابراین فاصله سرویس برای همه دوچرخه‌ها یکسان نیست.
اگر تعویض دنده فقط با چرخاندن مداوم Barrel Adjuster بهتر می‌شود اما دوباره از تنظیم خارج می‌شود، مشکل را صرفاً با تنظیم بیشتر پنهان نکنید.
در چنین شرایطی، کابل، روکش، گوشواره شانژمان و خود شانژمان را نیز بررسی کنید. تنظیم کابل زمانی مؤثر است که اجزای مکانیکی سیستم سالم باشند و کابل بتواند آزادانه حرکت کند.
پیچ‌های H و L روی شانژمان عقب برای تنظیم محدوده حرکت شانژمان استفاده می‌شوند. این پیچ‌ها تعیین می‌کنند شانژمان تا چه اندازه بتواند به سمت داخل و خارج کاست حرکت کند و در نتیجه مانع خروج زنجیر از محدوده خودروها می‌شوند.
نکته مهم این است که پیچ‌های H و L برای تنظیم معمول کشش سیم دنده نیستند. اگر دنده‌ها کمی دیر یا سخت عوض می‌شوند، معمولاً نباید اولین اقدام شما چرخاندن پیچ‌های H و L باشد.
پیچ H (High Limit) محدوده حرکت شانژمان را در سمت کوچک‌ترین خودرو کاست محدود می‌کند.
وقتی دنده روی کوچک‌ترین خودرو قرار دارد، شانژمان باید در موقعیتی باشد که زنجیر دقیقاً با همان خودرو در یک راستا قرار بگیرد. اگر پیچ H بیش از حد محدود باشد، ممکن است زنجیر نتواند به کوچک‌ترین خودرو برسد. اگر محدودیت H بیش از حد باز باشد، شانژمان ممکن است بیش از اندازه به سمت بیرون حرکت کند و زنجیر از روی کوچک‌ترین خودرو خارج شود.
پیچ L (Low Limit) محدوده حرکت شانژمان را در سمت بزرگ‌ترین خودرو کاست محدود می‌کند.
وقتی دنده روی بزرگ‌ترین خودرو قرار دارد، شانژمان باید بتواند به اندازه کافی به سمت داخل حرکت کند تا زنجیر روی بزرگ‌ترین خودرو قرار بگیرد، اما نباید آن‌قدر به سمت داخل حرکت کند که زنجیر بین کاست و پره‌ها بیفتد.
اگر یکی از علائم زیر را مشاهده می‌کنید، ممکن است محدوده حرکت شانژمان نیاز به بررسی داشته باشد:
با این حال، این علائم همیشه به معنی مشکل در پیچ‌های H و L نیستند. کج بودن گوشواره شانژمان، تنظیم نبودن کشش کابل یا وجود اصطکاک در کابل و روکش نیز می‌توانند علائم مشابهی ایجاد کنند.
برای بررسی H، زنجیر را روی کوچک‌ترین خودرو قرار دهید و از پشت دوچرخه به وضعیت شانژمان نگاه کنید.
در این موقعیت، قرقره‌های شانژمان باید تقریباً با کوچک‌ترین خودرو در یک راستا باشند. اگر شانژمان نمی‌تواند به موقعیت مناسب برسد یا تمایل دارد بیش از حد به سمت بیرون حرکت کند، ممکن است محدودیت H نیاز به تنظیم داشته باشد.
پیچ H را فقط در مقادیر بسیار کوچک تنظیم کنید و پس از هر تغییر، عملکرد سیستم را دوباره بررسی کنید.
برای بررسی L، زنجیر را روی بزرگ‌ترین خودرو قرار دهید و از پشت دوچرخه به هم‌راستایی شانژمان و کاست نگاه کنید.
شانژمان باید بتواند زنجیر را به‌درستی روی بزرگ‌ترین خودرو قرار دهد، اما نباید آن‌قدر به سمت داخل حرکت کند که زنجیر به سمت پره‌ها رانده شود.
در این قسمت احتیاط بیشتری لازم است، زیرا تنظیم نادرست L می‌تواند در شرایطی باعث شود زنجیر بین کاست و پره‌ها بیفتد و به قطعات آسیب وارد شود.
یکی از اشتباهات رایج این است که برای هر مشکل تعویض دنده، پیچ H یا L چرخانده شود.
Barrel Adjuster یا پیچ تنظیم کشش کابل برای اصلاح جزئی کشش مؤثر کابل استفاده می‌شود، در حالی که H و L محدوده فیزیکی حرکت شانژمان را تعیین می‌کنند.
به‌طور خلاصه:
بنابراین اگر دنده‌ها فقط کمی دیر عوض می‌شوند یا بین دو خودرو قرار نمی‌گیرند، ابتدا وضعیت کابل، روکش و کشش کابل را بررسی کنید و بدون دلیل سراغ H و L نروید.
اگر زنجیر به سمت پره‌ها می‌افتد، از ادامه تعویض دنده خودداری کنید تا علت مشخص شود. تنظیم نادرست پیچ L یا وجود مشکل در گوشواره شانژمان می‌تواند باعث شود شانژمان بیش از حد به سمت پره‌ها حرکت کند.
همچنین اگر مشکل پس از ضربه، زمین‌خوردن یا برخورد شانژمان با مانع ایجاد شده است، قبل از تنظیم H و L، وضعیت گوشواره و خود شانژمان را بررسی کنید. تنظیم پیچ‌های محدودکننده نمی‌تواند یک hanger خم‌شده یا شانژمان آسیب‌دیده را اصلاح کند.
اگر تنظیم کشش سیم، کابل و روکش، گوشواره شانژمان و محدوده حرکت شانژمان مشکلی نداشته باشند، یکی از موارد مهم بعدی که باید بررسی شود فرسودگی زنجیر و خودروهای کاست است.
اصطلاح Chain Stretch یا «کش آمدن زنجیر» در بین دوچرخه‌سواران بسیار رایج است، اما زنجیر معمولاً به معنای واقعی کلمه مانند یک قطعه کشسان کش نمی‌آید. با گذشت زمان، سطوح داخلی و نقاط اتصال زنجیر دچار فرسایش می‌شوند. این فرسایش باعث افزایش فاصله مؤثر بین اجزای زنجیر و در نتیجه افزایش طول مؤثر زنجیر می‌شود.
این تغییر ممکن است در ابتدا بسیار کوچک باشد، اما با افزایش میزان فرسودگی، تطابق زنجیر با دندانه‌های کاست و طبق‌ها کاهش پیدا می‌کند.
یک زنجیر فرسوده می‌تواند باعث شود:
به همین دلیل، فرسودگی زنجیر فقط یک مشکل مربوط به خود زنجیر نیست. استفاده طولانی‌مدت از یک زنجیر فرسوده می‌تواند به مرور باعث فرسایش بیشتر سایر اجزای انتقال نیرو شود.
بهترین روش برای بررسی وضعیت زنجیر، استفاده از ابزار اندازه‌گیری فرسودگی زنجیر (Chain Wear Checker) است. این ابزار میزان فرسودگی یا افزایش طول مؤثر زنجیر را بر اساس روش اندازه‌گیری خود مشخص می‌کند.
آستانه تعویض به نوع زنجیر، سیستم انتقال نیرو و توصیه سازنده بستگی دارد. بنابراین بهتر است به جای استفاده از یک عدد ثابت برای تمام دوچرخه‌ها، مقدار توصیه‌شده برای زنجیر و سیستم مورد استفاده خود را ملاک قرار دهید.
اگر ابزار اندازه‌گیری نشان دهد زنجیر به آستانه تعویض رسیده است، تعویض به‌موقع آن می‌تواند از ادامه فرسایش زنجیر و وارد شدن فشار بیشتر به خودروها و طبق‌ها جلوگیری کند.
خیر.
اگر زنجیر برای مدت طولانی در حالت فرسوده استفاده شده باشد، ممکن است خودروهای کاست یا طبق‌ها نیز فرسوده شده باشند. در این شرایط، نصب یک زنجیر نو روی قطعاتی که به‌شدت فرسوده شده‌اند ممکن است باعث ایجاد صدای غیرعادی، تعویض دنده نامنظم یا رد کردن زنجیر هنگام وارد کردن فشار زیاد روی پدال شود.
بنابراین اگر زنجیر به‌شدت فرسوده است، بهتر است هنگام تعویض آن وضعیت خودروهای کاست و طبق‌ها نیز بررسی شود.
تمیز بودن زنجیر با سالم بودن آن یکسان نیست.
یک زنجیر ممکن است کاملاً تمیز و به‌درستی روغن‌کاری شده باشد، اما به دلیل فرسودگی مکانیکی همچنان نیاز به تعویض داشته باشد. از طرف دیگر، یک زنجیر کثیف نیز لزوماً فرسوده نیست.
بنابراین اگر پس از تمیزکاری و روغن‌کاری مناسب، مشکل تعویض دنده همچنان وجود دارد، وضعیت فرسودگی زنجیر را با ابزار مناسب بررسی کنید.
اگر با چند مورد از علائم زیر مواجه هستید، بررسی زنجیر و خودروها منطقی است:
البته این علائم به‌تنهایی ثابت نمی‌کنند که مشکل حتماً از فرسودگی زنجیر یا خودرو است. برای تشخیص دقیق، باید وضعیت سایر اجزای سیستم انتقال نیرو نیز بررسی شود.
اگر مشکل تعویض دنده بلافاصله پس از باز و بسته کردن چرخ عقب شروع شده است، قبل از تغییر تنظیمات شانژمان، ابتدا مطمئن شوید که چرخ به‌درستی در جای خود قرار گرفته است.
موقعیت کاست نسبت به شانژمان باید ثابت و صحیح باشد. اگر چرخ کاملاً در جای خود ننشسته باشد، یا محور به‌درستی بسته نشده باشد، موقعیت کاست نسبت به فریم و شانژمان می‌تواند تغییر کند و باعث شود تعویض دنده دقیق نباشد.
اگر چرخ به‌درستی نصب شده باشد، اما مشکل تعویض دنده همچنان وجود داشته باشد، باید موارد دیگری مانند کشش کابل، اصطکاک کابل و روکش، هم‌راستایی گوشواره شانژمان و تنظیمات سیستم دنده بررسی شوند.
اگر قبل از باز کردن چرخ، تعویض دنده کاملاً طبیعی بوده و بلافاصله پس از نصب مجدد چرخ مشکل ایجاد شده است، ابتدا نصب صحیح چرخ را بررسی کنید.
در این شرایط، تغییر دادن Barrel Adjuster یا پیچ‌های H و L بدون بررسی موقعیت چرخ می‌تواند تنظیمات را از حالت صحیح خارج کند.
بد جا رفتن دنده، صدای غیرعادی یا تعویض نامنظم دنده دوچرخه لزوماً به معنی خرابی یک قطعه گران‌قیمت نیست. همان‌طور که در این راهنما دیدیم، علت می‌تواند از یک مشکل ساده مانند کثیفی و روغن‌کاری نامناسب تا مواردی مانند اصطکاک کابل، کج شدن گوشواره شانژمان، تنظیم نبودن محدوده حرکت شانژمان یا فرسودگی زنجیر و کاست متفاوت باشد.
برای عیب‌یابی، بهتر است به‌جای تغییر هم‌زمان چند تنظیم، مرحله‌به‌مرحله پیش بروید:
یک نکته مهم این است که این علائم همیشه یک علت مشخص ندارند. برای مثال، بد جا رفتن دنده می‌تواند هم از کشش نامناسب کابل ناشی شود و هم از اصطکاک کابل، کج بودن گوشواره یا مشکل در خود شانژمان. بنابراین بهتر است قبل از تغییر تنظیمات، علامت ایجادشده و زمان شروع مشکل را در نظر بگیرید.
اگر زنجیر به سمت پره‌ها می‌افتد، قطعات مکانیکی آسیب دیده‌اند یا با وجود بررسی و تنظیم صحیح، مشکل همچنان باقی مانده است، ادامه تنظیمات بدون تشخیص علت می‌تواند وضعیت را بدتر کند. در چنین شرایطی، بررسی دوچرخه توسط تعمیرکار متخصص گزینه مطمئن‌تری است.
با یک عیب‌یابی مرحله‌ای و پرهیز از تنظیمات غیرضروری، بسیاری از مشکلات تعویض دنده را می‌توان سریع‌تر شناسایی کرد و از تعویض بی‌دلیل قطعات سالم جلوگیری کرد.
نیاز به قطعات یا تجهیزات تنظیم دنده دارید؟اگر برای عیب‌یابی و سرویس دوچرخه خود به ابزار زنجیر، روغن‌های تخصصی، سیم دنده یا قطعات یدکی مانند گوشواره و شانژمان نیاز دارید، می‌توانید از بخش فروشگاه دوچرخونه دیدن کنید یا سوالات خود را در بخش دیدگاه‌های همین مقاله بنویسید تا کارشناسان ما شما را راهنمایی کنند!
